Daarbij schreef Maria Dermoût de roman mede om te verwerken dat haar zoon was gestorven in een Japans interneringskamp. Bovendien besefte ze dat het Indië waarin ze ooit had geleefd, voorgoed tot het verleden behoorde. De tienduizend dingen is ook een boek waarin herinneringen levend worden gehouden, een roman over troost bij afscheid, verlies en gemis, over omgaan met eenzaamheid en verzoening met het lot. Het is een tijdloos verhaal waarin het verleden, heden en de toekomst samenvallen.

Maar De tienduizend dingen is ook een boek over begeerte, wraak, moord en doodslag. Op een lager, wat minder verheven niveau kan het boek ook worden gelezen als een soort literaire misdaadroman waarin de hoofdpersoon Felicia op onderzoek gaat naar de ware toedracht van de dood van haar zoon Himpies en probeert te bewijzen dat de echte schuldige niet een berg-Alfoer is, maar de bibi, een islamitische koopvrouw die uit is op wraak.

Deze bibi bezoekt periodiek het eiland om zeldzame en magische goederen te verkopen aan de grootmoeder. Hoewel ze met groot respect en omzichtigheid wordt behandeld via vaste rituelen, ontstaat er spanning wanneer de bibi kleindochter Felicia confronteert met haar naam. ‘Felicia’ betekent de gelukkige, wat volgens de bibi onvermijdelijk ook het ongeluk oproept. Vervolgens probeert de bibi tot twee keer toe parels te verkopen aan Felicia. Deze parels wekken haar begeert op. Beide keren weet haar grootmoeder, die inzicht heeft in magische zaken, de transactie te voorkomen. De tweede keer De relatie verslechtert de relatie met de bibi definitief wanneer Felicia de koopvrouw beledigt door zonder te groeten te vertrekken.

De bibi neemt wraak door de zevenjarige kleinzoon Himpies schelpensnoeren om te hangen die door de Berg-Alfoeren worden gedragen tijdens koppensneltochten. Ze laadt daarmee de dood op Himpies. Als reactie verbant de grootmoeder de koopvrouw en vernietigt haar servies. De bibi slaat echter nogmaals toe door Himpies een zeldzame schelp, de Harpe Amoret te sturen onder het mom van verzoening. De grootmoeder zwicht voor de begeerte van het kostbare bezit en koopt de schelp.

De magisch geladen schelp brengt ongeluk in het leven van de Himpies als hij eenmaal volwassen is. Eerst strandt zijn liefdesrelatie met een getrouwde vrouw. Later keert hij als officier terug naar het eiland Ceram voor een militaire expeditie tegen de koppensnellers. In een filosofische brief aan Felicia reflecteert Himpies op de betrekkelijkheid van het leven en de complexiteit van goed en kwaad. Kort na het lezen van deze brief ontvangt Felicia het bericht dat Himpies door een pijl van een Berg-Alfoer is gedood.

Felicia weigert te accepteren dat Himpies is gesneuveld. Volgens haar is hij vermoord. Hoewel de pijl door een Berg-Alfoer werd afgeschoten, wijst Felicia de bibi aan als de werkelijke schuldige. Zij is ervan overtuigd dat de koopvrouw met haar magische krachten de gewelddadige dood van Himpies heeft geregisseerd.

Zij wendt vervolgens haar verteltalent aan om dit aan te tonen. Door het vertellen van drie gelijkenissen probeert Felicia te bewijzen dat Himpies op afstand is vermoord door de bibi. In de drie vertellingen is het – net als in haar eigen leven – steeds de begeerte die uiteindelijk leidt tot moord. De Berg-Alfoer die Himpies met een pijl om het leven heeft gebracht, was slechts de uitvoerder op afstand van het moordzuchtige plan van de bibi. De bibi zou wraak op haar (en op haar grootmoeder) hebben willen nemen door haar te treffen in wie Felicia het dierbaarst is: haar enige kind Met haar kennis van geheime krachten die in voorwerpen en in woorden schuilen, heeft de bibi de Berg-Alfoer door middel van contactmagie gestuurd. Ze heeft daarbij gebruikgemaakt bezielde voorwerpen en beladen woorden.

En dan neemt de roman een onverwachte wending. Wie wil weten welke verrassende verandering er aan het eind van De tiendduizend dingen optreedt, kan uiteraard het beste Maria Dermoûts meesterwerk (nogmaals) lezen. Een uitgebreide analyse van het boek als misdaadverhaal is te vinden in ‘De wraak van de bibi’, een artikel dat in het juni-nummer van Indische Letteren 2026 is gepubliceerd.