Op woensdag 11 november organiseren de opleidingen Italiaanse en Nederlandse taal en cultuur van de Universiteit Leiden in samenwerking met de Universitaire Bibliotheken Leiden en de Fondazione Fo Rame een symposium over de kleurrijke meester van het Italiaanse toneel: Dario Fo.

In 2026 is het precies honderd jaar geleden dat toneelschrijver Dario Fo (1926-2016) werd geboren in het Italiaanse Sangiano. Al vroeg dreef hij in zijn vertellingen, geworteld in de tradities van de giullare en de commedia dell’arte, de spot met bureaucratie, religieuze instituties en machtsmisbruik door de autoriteiten. Na zijn grootste publiekssucces, soloprogramma Mistero Buffo (Komisch mysterie, 1968), keerde Fo het gevestigde theatercircuit de rug toe. Zijn toneelwerk, vaak gemaakt met zijn levens- en kunstpartner Franca Rame, werd steeds explicieter politiek geëngageerd. Stukken als Morte accidentale di un anarchico (Ongelukkige dood van een anarchist, 1970) en Non si paga! Non si paga! (Betalen? Nee!, 1974) speelden in op de actualiteit van het turbulente Italië. Zelf noemde Fo het ‘teatro da bruciare’, wegwerptheater, maar toch werden deze stukken internationaal geprezen en opgevoerd – en leverden ze hem in 1997 de Nobelprijs voor Literatuur op.

Ook theatermakers uit de Lage Landen ontkwamen niet aan de invloed van Fo en Rame. Nicoline Nagtzaam bracht na haar afstuderen aan de Amsterdamse Toneelschool een tijd door in Milaan, waar ze zich aansloot bij Fo en Rame’s legendarische gezelschap La Comune. Rond diezelfde tijd vierde de Vlaamse acteur Jan Decleir met de Internationale Nieuwe Scène triomfen in Mistero Buffo. Caroline van Gastel werkte nauw samen met Fo en Rame, onder meer als regieassistente, en vertaalde een aantal van hun stukken naar het Nederlands. Jenne Decleir kwam als ‘bambino’ al bij het tweetal over de vloer en werkte in 2014 samen met Fo aan de voorstelling Franciscus, jongleur van Assisi; dit jaar brengt hij het stuk opnieuw naar de schouwburgen.

Programma

14.00 Inloop
14.15 Opening door Carmen Van den Bergh, opleidingsvoorzitter Italiaanse taal en cultuur
14.30 Van Grammelot tot ‘teatro da bruciare’. Goran Bouaziz over leven en werk van Dario Fo en Franca Rame
15.00 Jaar van kabaal en liefde. In gesprek met Nicoline Nagtzaam
15.30 Pauze + pop-up tentoonstelling met uniek fotomateriaal
15.45 Jenne Decleir en Caroline van Gastel over hun samenwerkingen met Dario Fo en Franca Rame
16.15 Opvoering uit Franciscus, jongleur van Assisi door Jenne Decleir
16.45 Afsluiting

Aanmelden

Het symposium vindt plaats in de Vossiuszaal van de UB Leiden. Deelname aan dit symposium is gratis, maar aanmelden is gewenst via deze link.

Dario Fo en Franca Rame tijdens een opvoering van Non si paga! Non si paga! in het Palazzina Liberty, 1974. Privécollectie Nicoline Nagtzaam.