Mario Molegraaf belicht in deze rubriek recent verschenen bundels van Nederlandse en Vlaamse dichters. Deze keer schrijft hij over De transformatiemachine van Bo Vanluchene:

Het begint al met de inhoudsopgave van De transformatiemachine. Daarboven staat niet het woord dat je verwacht, maar ‘gebruiksaanwijzing’. De afdelingen heten ‘stap 1: wees jezelf’, ‘stap 2: verander’, ‘stap 3: error’, ‘stap 4: stop’ (er horen geen gedichten bij) en ‘stap 5: opnieuw’. Of eigenlijk begint het nog eerder, namelijk op de flaptekst waarvan Bo Vanluchene de uitgave heeft voorzien. ‘In haar debuutbundel,’ lezen we. In de volgende zin wordt gemeld: ‘Zijn poëzie is fris, kwetsbaar en uitdagend’. Weer een zin later volgt: ‘hanteert hun pen met verve’. Dan is er nog de merkwaardige opdracht ‘Voor alle camouflagekinderen’, de term keert terug in een gedicht. Alle camouflage gaat af in deze bijzondere en belangrijke bundel, een kroniek van het bestaan van de dichter en het voorgeslacht.

Al vijftien jaar geleden dook de naam Bo Vanluchene (1988) op in Het Liegend Konijn. Vorig jaar, in een van de laatste nummers van dat poëzietijdschrift viel haar/ zijn/ hun ‘Transgender zwemuurtje’ op, waarin precies gebeurt wat de titel belooft. In de reeks, die terugkeert in de bundel, zijn in het zwembad de tranen niet ver: ‘het is pas hand in hand/ dat we de kans op/ verdrinking verdrijven’. Meestal ging het helemaal niet gemakkelijk, het verhaal dat moeder Vanluchene probeerde te sussen met een: ‘het is normaal dat meisjes jongens willen zijn’. Vaak is er strijd, half humoristisch, half dramatisch beschreven in het gedicht ‘het voornaamste’, een serieus spel met voornaamwoorden.

De dichter stuit op haar/ zijn/ hun levensweg op veel onbegrip en vragen. De vraag vooral: ‘Wat zit er in je ondergoed?’ Een verrassend antwoord volgt. Een van de meest bewogen gedichten is een opsomming, elf keer een weerzinwekkend wanneer, onder de dubbelzinnige noemer ‘wanneer (niet) te vluchten naar het buitenland’. Er is aarzeling: ‘vecht. vlucht’, maar uiteindelijk valt de keus op ‘voor elkaars recht. vecht’. Bo Vanluchene schroomt niet ‘de bange witte man’ in zijn hemd te zetten. Persoon, poëzie, pleidooi, pamflet, polemiek strijden om voorrang in De transformatiemachine, de bundel verscheen dan ook bij uitgeverij P.

Mario Molegraaf

De transformatiemachine, Uitgeverij P, paperback, 72 pag., € 19,50
ISBN: 9789464757989